2026

08.05.2026

10th Progress Report

У дзясятай справаздачы Платформы аб ходзе работы прадстаўлена сітуацыя з правамі чалавека ў Беларусі за перыяд з 1 кастрычніка 2025 года па 30 сакавіка 2026 года, а таксама апісаны намаганні Платформы, накіраваныя на забеспячэнне адказнасці і падтрымку пацярпелых.

У справаздачны перыяд рэпрэсіі ў Беларусі па-ранейшаму насілі сістэматычны і паўсюдны характар, што выяўлялася ў працягу палітычна матываваных судовых працэсаў, шырокім злоўжыванні заканадаўствам аб экстрэмізме і тэрарызме, а таксама ў пашырэнні формаў транснацыянальных рэпрэсій. Было зафіксавана не менш за 390 новых выпадкаў пераследу па палітычных матывах, а агульная колькасць вынесеных прысудаў з 2020 года перавысіла 8 200.   Па стане на сакавік 2026 года 911 чалавек па-ранейшаму знаходзіліся ў зняволенні па палітычных матывах, нягледзячы на масавыя памілаванні, якія закранулі 448 чалавек — меры, якія ў значнай ступені былі прадыктаваныя тактычнымі або дыпламатычнымі меркаваннямі, а не рэальным паляпшэннем сітуацыі з правамі чалавека. Рэпрэсіі не абмяжоўваліся пазбаўленнем волі: вызваленыя сутыкаліся з дэпартацыяй, сачэннем, прымусам і абмежаваннямі ў паўсядзённым жыцці.

Умовы ўтрымання пад вартай па-ранейшаму суправаджаліся жорсткім абыходжаннем, у тым ліку збіццём, удушэннем і адмовай у медыцынскай дапамозе, а доўгае ўтрыманне ў поўнай ізаляцыі і адвольнае падаўжэнне тэрмінаў зняволення толькі пагаршалі гэтыя парушэнні.

Платформа працягнула пашыраць сваю базу доказаў і аналітыку.  За справаздачны перыяд было праведзена 79 дадатковых інтэрв’ю са сведкамі, у выніку чаго база дадзеных Платформы налічвае больш за 38 000 дакументаў і звыш 3 300 расшыфровак інтэрв’ю.  Архіў матэрыялаў з адкрытых крыніц вырас да 2,19 млн адзінак і ўключае шырокія аўдыёвізуальныя і тэкставыя матэрыялы. Платформа яшчэ больш умацавала свой аналіз датычнасці для доказу адказнасці высокапастаўленых службовых асоб і садзейнічання пабудове крымінальных спраў.

Супрацоўніцтва з механізмамі прыцягнення да адказнасці спрыяла рашэнню Канцылярыі пракурора Міжнароднага крымінальнага суда пачаць расследаванне злачынстваў супраць чалавечнасці, звязаных з сітуацыяй у Літве і Беларусі. У справаздачны перыяд Платформа перадала сабраныя доказы МКС і нацыянальным органам дзвюх дзяржаў, а таксама перадала больш за 3 000 файлаў Групе незалежных экспертаў ААН. У цэлым да сакавіка 2026 года Платформа адказала на 14 запытаў ад нацыянальных судовых органаў і шэрагу міжнародных механізмаў.

Платформа таксама ўмацавала свой падыход, арыентаваны на пацярпелых.  За справаздачны перыяд яшчэ 133 пацярпелых атрымалі псіхалагічную і псіхасацыяльную падтрымку, у выніку чаго агульная колькасць атрымальнікаў дапамогі дасягнула 850 чалавек.  Асаблівая ўвага надавалася былым палітычным зняволеным, якія маюць сур’ёзныя псіхалагічныя траўмы, у тым ліку посттраўматычны стрэсавы разлад (ПТСР) і дэпрэсію, і сутыкаюцца з сур’ёзнымі праблемамі рэінтэграцыі, асабліва ва ўмовах вымушанага перамяшчэння.

Акрамя дзейнасці па дакументаванні і аказанні падтрымкі, Платформа працягнула свае намаганні ў галіне адвакацыі, умацавання патэнцыялу і каардынацыі, у тым ліку праз прасоўванне шляхоў прыцягнення да адказнасці праз свой даклад “Шляхі да забеспячэння адказнасці для Беларусі”, узаемадзеянне з міжнароднымі сеткамі і падтрымку ініцыятыў па універсальнай юрысдыкцыі.

Платформа застаецца ключавым цэнтрам дакументавання парушэнняў, аказання падтрымкі пацярпелым і прасоўвання правасуддзя і адказнасці за злачынствы, здзейсненыя ў Беларусі, і будзе працягваць сваю дзейнасць пасля завяршэння бягучага праектнага цыкла (1 кастрычніка 2023 г. – 30 верасня 2026 г.).