The document provides detailed information on the implications of the decision of the ICC Office of the Prosecutor (OTP) to open an investigation into the Lithuania/ Belarus situation, as well as next steps and actions available to civil society organisations. It outlines and reflects on the scope of the investigation as set out in the OTP’s summary of findings, and explains anticipated investigative activities and procedural next steps, including the issuance of arrest warrants. It also addresses the role of victims during the investigation, including how they may participate at different stages of proceedings, who may serve as a witness, and which actors within the ICC engage with victims and witnesses.

This report, first published in September 2025 and updated in May 2026, provides an in-depth mapping of accountability mechanisms capable of addressing serious human rights violations and breaches of international criminal law in Belarus. It distinguishes between mechanisms that address state responsibility, those focused on individual criminal liability, and hybrid approaches that serve both functions. By setting out practical steps for engagement and clarifying the potential impact of each option, it serves as a guide for States and other actors seeking to advance accountability. The report outlines actions taken to date, identifies gaps in the current accountability landscape, and assesses the roles foreseen for victims and civil society organizations within each mechanism.

Даклад прапануе падрабязную мапу механізмаў забеспячэння адказнасці, здольных рэагаваць на сур’ёзныя парушэнні правоў чалавека і парушэнні міжнароднага крымінальнага права ў Беларусі. Дакумент адрознівае механізмы, якія тычацца адказнасці дзяржавы, механізмы, сканцэнтраваныя на індывідуальнай крымінальнай адказнасці, а таксама змешаныя падыходы, што выконваюць абедзве функцыі.

Даклад вызначае практычныя крокі для ўзаемадзеяння і тлумачыць магчымы ўплыў кожнага з механізмаў, што можа паслужыць у якасці кіраўніцтва для дзяржаў і іншых суб’ектаў, якія імкнуцца прасоўваць забеспячэнне адказнасці.

У дакуменце апісваюцца ужо зробленыя крокі, а таксама выяўляюцца прабелы ў існуючым ландшафце забеспячэння адказнасці і ацэньваюцца ролі, прадугледжаныя для пацярпелых і арганізацый грамадзянскай супольнасці ў межах кожнага механізму.

3 кастрычніка 2025 г. Платформа IAPB і яе партнёры правялі анлайн-прэзентацыю даклада “Шляхі да забеспячэння адказнасці ў Беларусі”. Запіс мерапрыемства.

За апошнія гады павялічылася колькасць ініцыятыў грамадзянскай супольнасці, накіраваных на забеспячэнне прыцягнення да адказнасці, што пацягнула за сабой з’яўленне новых метадаў працы, арыентаваных на інтарэсы пацярпелых. Гэта практычнае кіраўніцтва прысвечана ключавым прынцыпам прымянення падыходу, арыентаванага на пацярпелых, пры дакументаванні катаванняў і іншых сур’ёзных міжнародных злачынстваў. У ім паказана, як гэтыя прынцыпы могуць быць рэалізаваныя на розных этапах працэсу дакументавання, што ажыццяўляецца арганізацыямі грамадзянскай супольнасці ў мэтах крымінальнага пераследу, а таксама прадстаўленыя назапашаны досвед і прыклады паспяховай практыкі.

Міжнародная платформа па прыцягненні вінаватых да адказнасці для Беларусі (IAPB) была створана ў сакавіку 2021 года для збору, захавання і аналізу доказаў грубых парушэнняў правоў чалавека, здзейсненых падчас прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі ў 2020 годзе і пасля іх. Мы выкарыстоўваем гэтыя доказы для падтрымкі расследаванняў і прыцягнення да адказнасці меркаваных вінаватых нацыянальнымі пракуратурамі і міжнароднымі органамі па забеспячэнні адказнасці.

30 верасня 2024 года Літва звярнулася ў МКС з нагоды сітуацыі ў Беларусі, заявіўшы аб здзяйсненні высокапастаўленымі службовымі асобамі Беларусі злачынстваў супраць чалавечнасці ў перыяд з мая 2020 года. Канцылярыя пракурора Міжнароднага крымінальнага суда (МКС) праводзіць папярэдні разгляд сітуацыі.

Што будзе далей? Наш інфармацыйны агляд распавядае пра наступныя этапы звароту і пра тое, як дзяржавы могуць падтрымаць пачатак расследавання міжнародных злачынстваў у Беларусі. Азнаёміцца з ім можна тут.

Беларусь не з’яўляецца дзяржавай-удзельніцай МКС, але Літва лічыць, што МКС валодае юрысдыкцыяй па гэтай справе, паколькі некаторыя злачынствы былі здзейсненыя на яе ўласнай тэрыторыі і тэрыторыі іншых дзяржаў-удзельніц МКС: рэжым вымусіў сотні тысяч людзей бегчы і працягвае пераследваць іх нават за мяжой.

Папярэдні разгляд у МКС — найважнейшы крок у забеспячэнні правасуддзя для пацярпелых ад сур’ёзных парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі, аднак больш шырокая падтрымка з боку дзяржаў — шляхам далучэння да дадзенага звароту або накіравання дадатковых зваротаў, прадастаўлення доказаў і экстэрытарыяльнага пераследу на нацыянальным узроўні — будзе мець найважнейшае значэнне для забеспячэння правасуддзя для пацярпелых ад рэжыму, а таксама для дэманстрацыі нецярпімасці міжнароднай супольнасці да беспакаранасці.

Іншыя дзяржавы-ўдзельніцы МКС, далучыўшыся да звароту Літвы, дадуць зразумець, што міжнародная супольнасць не пацерпіць беспакаранасці за падобныя злачынствы.

Дзяржавы таксама могуць дапоўніць дзеянні МКС экстэрытарыяльным судовым пераследам на нацыянальным узроўні па злачынствах, якія не ўваходзяць у прадмет дадзенага звароту.